|
|
Şairlerin En Güzel Şiirleri
9 Eylül 1869'da Arapkir'de doğdu. 29
Kasım 1932'de İstanbul'da yaşamını yitirdi. Osmanlı siyaset adamı ve düşünür.
Jön Türk hareketi ile 2'nci Meşrutiyet döneminin düşünce yapısında önemli
etkisi oldu. Mamuret'ül-Aziz Askeri Rüşdiyesi ve Kuleli Askeri Tıbbiye
İdadisi'ni bitirdi. Mekteb-i Tıbbiye-i Şâhâne'ye girdi. Dindar bir kişi
olarak yetişmesine rağmen, okulda yaygın olan biyolojik materyalizmden
etkilendi. "Fünun ve Felsefe" kitabı 1897'de Cenevre'de basıldı. Bir felsefe
kitabı olan bu eserinde İslam uleması ile biyolojik materyalist düşünürlerin
görüşlerini bağdaştırmaya çalıştı. Rusya'dan gelen popülist akımın etkisiyle
siyasetle ilgilenmeye başladı. 1889'da İttihad-ı Osmani Cemiyeti'ni kurdu.
Bu cemiyer daha sonra İttihat ve Terakki adını aldı. Bir kaç kez tutuklandı.
Bir süre okuldan uzaklaştırıldı. 1894'te tıbbiyeyi bitirdi, Haydarpaşa
Hastanesi'nde göreve başladı. Kısa bir süre Diyarbakır'a gönderildi.
Diyarbakır İttihat ve Terakki şubesini kurdu. Ziya Gökalp ile tanışıp örgüte
girmesini sağladı. 1895'te bozgunculuk suçlamasıyla tutuklandı,
Trablusgarp'a sürüldü. 1897'de Paris'e kaçtı. Jön Türk hareketi içindeki
bölünme sırasında Ahmed Rıza Bey grubuna katıldı. 1987'de Cenevre'ye giderek
Jön Türkler'in merkezi yayın organı olan "Osmanlı" gazetesini çıkardı. Batı
eserlerinden çeviriler yaptı. Giyom Tel'i çevirdi. 2'nci Abdülhamit'le
yapılan anlaşma uyarınca para alarak yazmamama sözü verdi. Ertesi yıl
Trablusgarp ve Fizan'daki siyasi tutukluların affı karşılığı tekrar yazmama
sözü verdi ve Viyana Sefareti doktorluğuna atandı. 1903'te Avusturya'dan
sınırdışı edildi. Cenevre'ye geçip "Osmanlı" gazetesini tekrar yayınlamaya
başladı. "İçtihad" dergisini çıkardı, bu ismi taşıyan bir yayınevi kurdu.
Halkı Batı kültürü doğrultusunda eğitmek amacıyla eserler yayınladı.
1904'te Osmanlı Sarayı'nın baskıları sonucu İsviçre'den de sınırdışı edildi.
İçtihad'ı Mısır'a taşıdı, etkinliklerini Kahire'de sürdürdü. "Adem-i
Merkeziyet" cemiyetinin üyesi oldu. Bilimsel makaleler yazdı. 1906 Erzurum
ayaklanmasında halkı başkaldırmaya çağıran bildiriler hazırladı. 1910'da
İstanbul'a döndü. 1911'de İçtihad'ı yayınlamaya başladı. Dergi, yayınlanan
dinsel içerikli yazılar nedeniyle sık sık kapatıldı. İttihatçılara karşı
tutumunu sürdürdüğü için 1914'te derginin yanını durduruldu. "İkdam"
gazetesindeki yazılarıyla ekonomide özel girişimlerin geliştirilmesini ve
anglo-sakson eğitiminin yararlarını savundu. Mütareke döneminde İngiltere
yanlısı bir tutum izledi. İngiliz Muhibleri Cemiyeti'nin kuruluşunda aktif
rol oynadı. Kürt Teali Cemiyeti'nde çalıştı. Bahailiğin bir dünya dini
olarak kabul edilmesini istemesi tepkilere yol açtı. Mütareke dönemindeki
etkinlikleri nedeniyle Cumhuriyet döneminde devlet işlerinden ömür boyu uzak
tutulması kararlaştırıldı. Yaşamının bundan sonraki bölümünde şiir kitapları
yazdı, İçtihad dergisini yayınladı. Batı'dan belli bilgi ve teknolojiler
aktarılırken, geleneksel değerlerinde korunması gerektiğini savundu.
Ekonomik ve toplumsal kalkınma için seçkin kafaların seçilerek özel eğitimle
yetiştirilmesini önerdi. İslam dinini düşünceyi kısırlaştırmak ve ulusal
uyanışı engellemekle eleştirdi. Osmanlı milliyetciliği anlayışı yerine,
imparatorluk içindeki tüm ulusların eşitliğine dayalı bir birlik görüşünü
savundu. Cumhuriyet döneminde de Arap harfleri yerine Latin alfabesinin
kullanılmasını savundu, kadınların toplumsal yaşama katkılarının
artırılmasını destekledi. Psikoloji, sosyoloji, eğitim ve tarih alanında pek
çok çeviri yaptı. Mevlana'dan bazı parçalarla, Hayyam'ın rubailerini
Türkçeleştirdi.
|
|
