|
>>
askevim.net
Aile Planlanmasi
Aile
Planlaması
Hazırlayan
: Prof. Dr. Hakan Şatıroğlu
Aile planlaması, istedikleri
zaman, istedikleri sayıda çocuk sahibi olmaları için ailelere
verilen hizmetlerin tümüdür. Aile planlaması ailelerdeki kişi
sayısını sınırlandırma anlamını taşımaz. Amaç anne ve doğacak
çocukların sağlıklı olması ve çocuk sahibi olmak istendiğinde
gebeliğin oluşmasıdır. Çünkü iki yıldan az aralıklarla yapılan
doğumlar annenin vücut sağlığını önemli ölçüde bozmakta, gebelik
sırasında riskleri artırmakta, hatta ara vermeden arka arkaya
yapılan doğumlar anne ölümlerine neden olmaktadır. Ayrıca sık
aralıklarla doğan çocukların anne karnında gelişmeleri tam
olmamakta (doğum ağırlığı düşük bebekler), sakatlık oranı
yükselmekte, bakımları güçleşmekte ve bebek ölümleri
artmaktadır.
Bütün bunlar gözönüne
alındığında aile planlamasının amaçlarını şöyle sıralayabiliriz
;
Türkiye'de aile planlaması hizmetleri; Sağlık Bakanlığı'na
bağlı olan sağlık ocakları, ana-çocuk sağlığı ve aile planlaması
merkezleri ve hastanelerin yanında SSK hastaneleri, üniversite ve
diğer kamu kuruluşlarının hastaneleri ve özel sağlık merkezlerinde
verilmektedir. Kamu kuruluşlarında, kondom ve doğum kontrol
hapları ücretsiz dağıtılmakta, rahim içi araç (RİA) ücretsiz ya da
çok düşük bir ücret karşılığında uygulanmaktadır.
Aile
planlaması yöntemleri
Aile planlaması amacı ile gebeliği
önleyici yöntemler, etkinliği yüksek sağlıklı modern yöntemler ve
etkinliği düşük eski yöntemler olarak iki grupta
incelenmektedir.
A. Etkinliği yüksek, sağlıklı,
modern yöntemler
1.
Prezervatif (kondom, kılıf)
Erkek tohum hücrelerinin (spermlerinin)
vajina(hazneye) dökülmesini, dolayısı ile sperm ve yumurtanın
karşılaşmasını engelleyerek gebeliği önler. Bir başka özelliği de
cinsel yolla bulaşan hastalıkların bulaşmasını engelleyen tek
yöntem olmasıdır. (örn: AIDS, sifiliz, bel soğukluğu vs.) Halk
arasında kılıf diye de bilinir. Cinsel ilişki öncesi erkek
tarafından doğru şekilde kullanıldığında koruyuculuk oranı % 95 -
98 ‘ dir. Her bir prezervatif bir defa kullanılmalıdır.
Sağlığa hiçbir zararı yoktur.
2.
Vajinal bariyerler (diyafram, sperm öldürücü krem, köpük,
fitil)
Diyafram rahim ağzına takılarak spermlerin içeriye geçmesini engeller. Sperm öldürücüler, vajinadaki tüm spermleri
işe yaramaz hale getirir.
Diyafram ve sperm öldürücüler birarada
ve doğru kullanıldığında etkinlikleri artar. İlişkiden önce kadın
tarafından yerine yerleştirilir. İlişkiden sonra en az 6 saat
yerinde bırakılmalıdır. Sağlığa bir zararları
yoktur.
3. Rahim
içi araçlar (spiraller)
Rahim içine uygulanarak yumurtanın rahim
içine naklini, spermlerin yumurtanın yanına gitmesini ve döllenme
olsa bile rahim içinin özelliklerini bozarak döllenmiş yumurtanın
yerleşmesini engeller. Çıkarıldığında doğurganlık geri döner. Yan
etkileri yok denecek kadar azdır, kontrolleri düzenli olarak yapılrsa 10 yıl süre ile % 98 oranında korur.
4.
Hormonal yöntemler (doğum kontrol hapları,
iğneleri)
Hemen hepsi, yumurtlamayı durdurur, rahim ağzı tıkacını
kalınlaştırarak spermin rahim içine girmesini engeller, rahim içi
zarı inceltir.
Haplar ağızdan alınır, 21 ile 25 gün kullanılanları
vardır.
İğneler aylık ya da 3 aylık iki
ayrı formdadır. Enjeksiyon iğne tipine göre her ay, ya da 3
ayda bir kas içine yapılarak uygulanır. Kullanımları
bırakıldığında doğurganlık geri döner.
Hormonal yöntem kullanmadan
önce mutlaka bir muayeneden geçip hangi yöntemin nasıl
kullanılacağı hekim ve çift tarafından kararlaştırılmalıdır.
Koruyuculuk oranları doğru kullanıldıklarında % 100’e çok
yakındır.
Özellikle 5 yıldan uzun süre hap kullanan kadınlarda
kullanmayanlara nazaran rahim ve yumurtalık kanseri görülme
sıklığı yaklaşık yarı yarıya
azalmaktadır!.
5. Tüp ligasyonu (kadınlarda kordonların (rahim kanalları)
bağlanması)
Kadınlarda yumurtanın geçtiği rahim kanallarının
kapatılması ya da bağlanması işlemidir. Genellikle genel anestezi
ile yapılan küçük bir ameliyat gerektirir. Böylece sperm ve
yumurtanın karşılaşması engellenir. Geri dönüşü olmayan bir
yöntemdir. Herhangi bir şekilde adet bozukluklarına ya da
hormonal değişime, cinsel istek azalmasına neden olmaz. Kesinlikle
bir daha çocuk sahibi olmak istemeyen çiftler tercih
etmelidir.
6.
Vasektomi (erkekte sperm kanallarının
bağlanması)
Erkekte lokal anestezi ile spermin geçtiği kanalların
kesilmesi veya bağlanması işlemidir. Geri dönüşü yoktur. Ancak
erkeklik gücünde ya da cinsel ilişkide herhangi bir azalmaya veya
değişmeye neden olmaz. |
Bireyleri ve aileleri, üreme sağlığı konusunda
eğitmek 
